Met andere ogen – de kracht van je eigen blik in fotografie

Wat zie jij wanneer je door een straat loopt? De meeste mensen zouden zeggen: huizen, een stoep, geparkeerde auto’s, misschien een voorbijganger of twee. Het boek Met andere ogen van Alexandra Horowitz ( 2013) laat zien hoe verschillend onze waarneming eigenlijk is. Zij wandelt telkens met iemand anders door haar buurt in New York. Een kind, een kunstenaar, een hond, een stadsbioloog. En iedere keer ziet ze iets totaal anders.

Dat we allemaal anders kijken, bleek maar weer toen we laatst met ons gezin zaten te praten over de vakantie vorig jaar. Ik kon me een van de locaties niet meer herinneren.  Onze dochter zei: ‘Je weet wel, daar waar al die oleanders groeiden.’ En ja, ik wist het weer. Ze zei: ‘Tegen papa zou ik zeggen: die plek waar je gedoken hebt. Dan zou hij het weer precies weten.’

Dat raakte me. Want of het nu gaat om herinneringen, observaties of het maken van foto’s: iedereen kijkt met eigen ogen. We nemen waar vanuit onze interesses, achtergrond, opvoeding en beroep. En juist dat maakt fotografie, zeker ICM-fotografie, zo persoonlijk. Je eigen blik in fotografie is geen extraatje, het is de kern.

Je eigen blik in fotografie versue andere ogen

In fotografie denken we vaak dat het draait om kijken. Maar misschien draait het nog wel meer om zien. En wat je ziet, is nooit neutraal. Zelfs als we naar hetzelfde onderwerp kijken, valt ons iets anders op. We letten op andere details. We zoeken andere verbanden. We voelen iets anders bij wat we waarnemen. Die eigen blik, het unieke filter waardoor jij de wereld bekijkt, vormt de kern van je werk.

Bij ICM (Intentional Camera Movement) wordt dat extra zichtbaar. Het is een techniek, zeker. Je werkt met sluitertijden, beweging, ritme. Maar de magie zit niet in de techniek alleen. Die zit in de manier waarop je beweegt. Hoe je kiest om een landschap of welk onderwerp dan ook in beweging te brengen. Welke kleuren je aantrekken. Wat je hand doet wanneer je je camera controleert, of juist loslaat.

Waarom we anderen nodig hebben om beter te leren kijken

Een ander kan je zeker inspireren om anders te kijken en meer te zien. Maar feitelijk kijkt iedereen al op geheel eigen wijze. Je eigen blik hoeft niet spectaculair of afwijkend te zijn om betekenis te hebben. Het feit dat je kijkt zoals je kijkt; dat is al genoeg. Dat vastleggen is vanzelfsprekend weer een uitdaging op zich.

Wat ik zo mooi vond aan het boek van Horowitz, is hoe het je uitnodigt om je blik te verruimen. Door even mee te lopen met iemand anders. Niet om je eigen waarneming aan de kant te schuiven, maar om te beseffen dat er meer is dan je zelf ziet of opmerkt. Dat je blik waardevol is, en tegelijk maar één van de vele mogelijke manieren van zien.

In creatieve processen is dat een waardevol inzicht. Soms raken we verstrikt in wat ‘goed’ of ‘mooi’ is. Of we vergelijken ons werk met dat van een ander, en vragen ons af of we wel op de goede weg zitten. Maar wat als er niet één juiste weg is? Wat als je manier van kijken precies is wat jouw werk betekenis geeft?

We hebben anderen nodig. Niet om onszelf aan te spiegelen, maar om te leren dat de werkelijkheid breder is dan onze eigen ervaring.

Fotografie als ontmoeting tussen techniek en waarneming

ICM is geen stijl, maar techniek en uitnodiging in een. Een uitnodiging om te vertragen. Om te voelen wat je aandacht trekt. Om te experimenteren met vorm, kleur, beweging. En om je eigen waarneming in een beeld te stoppen.

Het mooie is: die beelden zijn nooit hetzelfde. Zelfs niet als je op dezelfde plek staat, met dezelfde instellingen. Want jij kijkt. En jij bent jij.

Juist daarom geloof ik in het delen van werk. In het bespreken van beelden. In het ruimte geven aan elkaar. Omdat je in die ontmoetingen groeit. In techniek, zeker. Maar vooral in vertrouwen op je eigen blik.

Lees meer over manieren van fotograferen in mijn post over een impressionistische stijl.