Je stem vinden op papier? Schrijf vanuit wat je raakt

In mijn omgeving sprak ik twee mensen die graag meer willen met creatief schrijven, maar het maar niet voor elkaar krijgen. Het heeft niet te maken met ‘ik denk dat ik het niet kan’. Beiden weten dat ze kunnen schrijven. Waar ze wel tegenaan lopen is: de eigen stem niet kunnen vinden op papier. Terwijl ze wel in hun dagboek hele stukken hebben waaruit die stem blijkt.

Tussen schrijven in een dagboek en het schrijven van een verhaal of blog zit qua stem nog een hobbel die genomen moet worden. Hoe zit dat?

Ik herken dit heel goed én onlangs merkte ik dat ik mijn stem steeds vaker vind. Mijn dagboek heeft daar zeker mee te maken. Write hard and clear about what hurts, de quote  van Hemingway, speelt hier een grote rol in. Schrijven vanuit wat raakt en zelfs pijn doet. In mijn dagboek heb ik deze quote echt omarmd en ik begin te merken hoe dit ook wat doet met de andere dingen die ik schrijf.

Teksten worden goed als ik me laat raken door de situaties of gebeurtenissen waarover ik schrijf. Dan spat de energie er soms vanaf. Maar wanneer iets me niet boeit worden het slappe aftreksels waar geen leven in zit. Dat is ook de reden waarom ik wel kan schrijven over de dingen die me inspireren maar niet over iets abstracts als ‘personal branding’. Dat laatste lukt weer wel als ik zo’n term ‘binnen laat komen’ en ontdek wat het met me doet.

Ik denk daarom dat je maar een goed verhaal of blog kan schrijven vanuit wat je raakt. Ik ben erg benieuwd naar de verhalen van andere schrijvers. Herken je dit?

Dagboek rode draad in denken, voelen, willen en doen

Ik aan mijn schrijvende dochter (17): ‘Wat maakt dat je een dagboek bijhoudt?’

Zij: ‘Vooral om belangrijke gebeurtenissen niet te vergeten. En het helpt me om emoties van mezelf beter te begrijpen.’

Dagboeken fascineren me. Niet zozeer omdat ik alles wil weten wat iemand bezighoudt, maar vooral omdat ze zo echt zijn; als de persoon in kwestie ten minste alles durft te schrijven wat hem bezighoudt. Waar ik benieuwd naar ben: wanneer zie je een dagboek bijhouden niet als ‘een moeten’ maar een vrijwillige daad die je plezier, voldoening of wat dan ook verschaft? Ik had daar wel mijn gedachten over, maar besloot de vraag ook uit te zetten op social media. Dat levert een mooi beeld op dat ik in dit artikel graag deel.

Fragment uit een dagboek van Da Vinci

De waarde van een dagboek wordt goed duidelijk wanneer je duikt in het leven van Leonardo da Vinci. Zijn enorme talent en creativiteit, zijn manier van denken, zijn nieuwsgierigheid naar de wereld: het komt allemaal terug in de vele dagboeken die bewaard zijn gebleven. Van boodschappenlijstjes tot diepste gedachten.

Bewuster leven

Reflectie blijkt een belangrijke reden voor het bijhouden van een dagboek. Reacties op social media: ‘Ik ben meer aan het voelen met mijn hart en ben veel bewuster geworden wat ik graag wil in mijn leven’ en ‘Het belangrijkste wat ik ervan leer is dat je zelf niet verandert met de jaren. Ik kan nog steeds achter stukken uit m’n puberteit staan. Het enige dat verandert is de manier waarop je omgaat met de dingen die gebeuren’ en ‘Voor mij brengt schrijven rust, reflectie en een objectievere blik.’

Al zolang als ik me kan herinneren – in ieder geval vanaf mijn tiende jaar, toen ik een dagboek met een slotje kreeg – heb ik dagboeken bijgehouden. Zeker in mijn pubertijd schreef ik vooral bij heftige gebeurtenissen. Echt analyseren deed ik die niet; ik meldde ze en soms stond er iets als ‘ik ben kwaad’, gevolgd door wat verwensingen. Later schreef ik ook over wat ik las en niet wilde vergeten. Er ontstond dus een bepaalde verdieping. Tegelijkertijd bemerkte ik ook een zekere afstand: ik schreef wel veel op, maar het gaf me weinig inzicht. Bepaalde thema’s werden duidelijk, maar het maakte niet dat ik daarop actie ondernam en iets veranderde, of althans niet bewust.

Veel mensen met een dagboek blijken die al sinds hun kinderjaren te hebben. ‘Ik schrijf haast dagelijks, vanaf m’n twaalfde. M’n kinderen zijn bijna zo oud als toen ik begon. Ik speel weleens met de gedachte om ze iedere dag mijn dag van toen te geven.’ En: ‘Ik schrijf niet dagelijks, maar in periodes dat ik meer orde in m’n hoofd nodig heb. Al vanaf dat ik tien jaar ben.’

Karnen van je geest

Hoe vaker ik gevoelens onderzocht in mijn schrijven, hoe meer het me bracht. Ik noteerde ook vaker vragen waar ik mee rondliep of dingen als: nadenken over hoe ik mijn dag beter in kan delen. Best praktisch dus. Ik noteerde ook eerste zinnen voor verhalen, gedichten, lijstjes met blogonderwerpen; uitingen waar situaties, gedachten en emoties aan ten grondslag liggen. Ik ontdekte ook dat dit alles pas waarde krijgt als je vervolgens ook wat mee dóet. En tenzij je direct een heel gedicht of blog in je dagboek noteert, gebeurt dat vaak niet. Daarom gaat het erom dat je terugleest – en eventueel markeert.

Karien zegt hierover: ‘De grootste waarde zit voor mij niet in het schrijven, maar in het teruglezen. Zo heb ik onlangs een notitie teruggevonden van vele jaren geleden over een verlangen en dat is sinds twee jaar uitgekomen, in de vorm van workshops meditatief schrijven. Het schrijven én teruglezen (hardop!) is als karnen van je geest, dichterbij je diepste kern komen en leren wat je drijft.’ Bernard zegt: ‘Voor mezelf lees ik ook wel eens terug. Ik verbaas me dan nogal eens over problemen die ik nu geen problemen meer zou vinden. Heb ik toch wat geleerd, denk ik dan. Maar of het op tijd was…’

Behalve teruglezen markeer ik zelf ook stukken, of ik noteer ze puntsgewijs, omdat ik er nog iets mee wil. Het kan gaan om beginzinnen van verhalen of blogs, inzichten waar ik tijden later weer of nog steeds mee bezig ben of herinneringen aan mensen die ik weer eens wil zien. Soms belanden dingen ‘gewoon’ in mijn agenda, om er actie op te ondernemen.

‘Mijn dagboek slingert gewoon middenin de woonkamer, ook als ik niet thuis ben’

Schaamteloos eerlijk

Ik merk zelf dat genadeloze eerlijkheid maakt dat mijn dagboek steeds waardevoller voor me wordt. Soms tot het pijn doet aan toe. Juist door die emoties heen schrijven zorgt ervoor dat het dagboek werkelijk bijdraagt aan mijn leven. Wanneer je bang bent dat iemand het leest – of voor je eigen minder fraaie kanten – dan kun je niet echt opengaan in je dagboek. Als je écht voor jezelf schrijft is er geen andere optie dan eerlijk zijn. Miranda drukt dat zo uit: ‘Mijn pen is vaak eerlijker naar mezelf dan mijn gedachten.’ Mijn dagboek slingert overigens gewoon middenin de woonkamer, ook als ik niet thuis ben. Ik vertrouw erop dat niemand het leest.

De waarde van mijn dagboek wordt me steeds duidelijker. Mijn dagboek ondersteunt en versnelt mijn persoonlijke ontwikkeling. En wel op de terreinen denken, voelen, willen en doen. Ik noteer gedachten, emoties, verlangens en ‘doedingen’. Ik leer mezelf beter kennen én het schrijven maakt ook dat elk aspect van mezelf meer tot uitdrukking komt en ruimte krijgt. Het een hangt natuurlijk ook met het ander samen. Een verlangen om een gedicht te schrijven (een diep innerlijk willen) krijgt een week later de uiting in een prachtige zin die zomaar uit mijn pen vloeit (doen).

Zin in het leven

Schrijven is roeren in je ziel, zei Gerrit Krol. Ja, en dagboekschrijven zelfs meer dan dat. Mijn dagboek gebruik ik om in mijn ziel te roeren én ook voor lijstjes, ideeën, blogonderwerpen, herinneringen aan mensen die ik moet bellen. Eigenlijk voor alles wat ik niet wil vergeten. Wat het mij uiteindelijk oplevert is dat ik de rode draad in mijn leven beter zie en dat mijn leven er zinvoller door wordt.

Wie met schrijven meer zingeving wil ervaren raad ik het boekje Zin, lust in je leven door schrijven van Geertje Couwenbergh aan. De zin spettert van iedere pagina af. Een klassieker is natuurlijk ook The Artist’s Way, een boek die je leert iedere dag te schrijven, waardoor er ruimte komt voor meer bezieling.

 

Je kunt de aantekeningen van Da Vinci hier gratis online bekijken

En dank allen die antwoord gaven op mijn posts op LinkedIn en Facebook. De reacties die ik gebruikt heb zijn van: Karien Vissers, Marijke Steensma-Poort, Miranda Nell, Khan Truong en Bernard Kuipers.

‘De Mona Lisa is een eindproduct’

‘De Mona Lisa is eigenlijk een eindproduct’, zei een vriend laatst. Dat klinkt alsof hij afbreuk doet aan het werk, maar ik denk dat de grote kunstenaar himself het eigenlijk wel met hem eens is. Het schilderij is het resultaat van een langdurige inspanning, al ver voordat Da Vinci aan dit meesterwerk begon. Het gaat om het proces. En hoe meer je daarvan afweet, hoe interessanter het werk uiteindelijk is. Lees het hoofdstuk uit de biografie van Da Vinci maar eens, dan zie je wat ik bedoel.  

Wat mij betreft gaat creativiteit niet per se over kunstenaar zijn. Creativiteit gaat namelijk over jezelf uitdrukken, op welke manier dan ook. Dat gebeurt al tijdens het doen. Zelf schrijf en fotografeer ik, en sinds kort heb ik daar weer tekenen en schilderen aan toegevoegd. Gewoon, omdat ik het zo leuk vind om te doen. Om de boel enigszins te doseren, schilder en teken ik voornamelijk in het weekend. Anders kom ik niet aan andere dingen toe. Les heb ik niet, ik zoek wel dingen op op YouTube. Verder gaat het niet om het resultaat (het eindproduct). En dat is me toch verfrissend.

Vrijer werken

Klaprozen met paletmesHet begon allemaal met het schilderij van klaprozen dat ik maakte met paletmes. Ik werk namelijk vaak te netjes (mijn moeder heeft zelfs altijd een liniaal bij haar schilderspullen zitten, de appel valt niet ver…). Daarom besloot ik iets te maken met de paletmessen die ik  al jaren had. Dat had ik nooit gedaan, dus ik dacht: dat levert vast iets nieuws en in ieder geval iets slordigers op. Ik heb twee schilderijen met paletmes gemaakt en ik kan er nog steeds weinig van, maar de zin in tekenen en schilderen wakkerde behoorlijk aan.

 

Vertragen

Tekening Lisette 1 jaarDe thema’s in mijn leven vertaal ik dus ieder weekend in kleuren en vormen. Zeker tekenen laat me daarnaast stilstaan. Austin Kleon schrijft in zijn nieuwe boek Keep going: ‘Wil je afremmen en aandacht besteden aan de wereld, pak dan potlood en papier en begin te tekenen wat je ziet.’ Herkenbaar: ik heb mezelf als kind nagetekend en ik denk dat ik vijf uur lang alleen maar gekeken heb naar de vorm van mijn ogen, licht en schaduw op mijn huid en trekken op het gezichtje die ik nu nog steeds terugzie bij mezelf.

Alles stroomt

Voert LisetteGeelDoor het tekenen en schilderen merk ik dat ik ook inspiratie krijg voor foto’s maken en schrijven. Dus het een zet het ander weer in werking en dat is ook niet zo gek: alles wat ik maak gaat over mezelf uiten en als het op de ene manier stroomt, stroomt de rest vrolijk mee. Een beroemd voorbeeld van dit idee is de methode uit het boek The Artist’s Way, waarin deelnemers iedere dag drie pagina’s schrijven, waardoor hun andere werk steeds vrijer gaat stromen.

Het prettige van niet teveel van mezelf verlangen (ik hoef er geen geld mee te verdienen en niets mee te bewijzen) is dat ik steeds vrijer werk. Nu, na twee maanden, merk ik ook dat ik anders naar de wereld kijk. Ik voel wat ik wel wil tekenen en wat niet, ik bemerk hoe ik enorm van kleuren houd (dat zei mijn fotodocente ook al maar nu merk ik het zelf), ik zie thema’s ontstaan (maar geen eigen stijl…).

Ja, het is een proces, ik zit er middenin, ik heb geen idee wat het naartoe gaat en het is heerlijk.

 

Lees ook:

Denken als Leonardo da Vinci

Waarom je moet spelen in je leven

Maak je werk waardevol met ‘diep werk’

Mijn scriptie schrijven, ik herinner het me nog goed. Wat vond ik het moeilijk om mezelf urenlang op te sluiten en geconcentreerd te werken… Dat was in 1996. Tegenwoordig verlang ik juist naar die urenlange afzondering, compleet gefocust op mijn werk.

We leven in een vluchtige wereld. Een wereld vol afleiding en avontuur, waarin je je gemakkelijk kunt verliezen. Maar dat is niet de wereld van wetenschapper Cal Newport. Hij is erin geslaagd om een groot deel van zijn tijd te werken in opperste concentratie. Dit levert hem een enorme productie aan wetenschappelijke artikelen op (naast de rest van zijn werk). Bovendien houdt hij zijn avonden vrij voor zijn gezin en andere zaken. Hoe doet hij dat? Daar schreef hij het boek Deep work – diep werk – over.

Deep work gaat over geconcentreerd werken aan vooraf gedefinieerde werkzaamheden. De schrijver laat zien hoe je op die manier bergen kunt verzetten; niet alleen neemt je productiviteit toe, maar ook de kwaliteit van je werk. Dit zorgt voor vervulling in je baan én je leven. Bovendien onderscheid je je als kenniswerker van vele anderen en daarmee word je een aantrekkelijke partij op de arbeidsmarkt.

Wat is diep werk? Eigenlijk gewoon zeer geconcentreerd werken. Volgens Newport:

“Professionele activiteiten die het uiterste van je cognitieve vaardigheden vergen en die in en toestand van afleidingsloze concentratie worden uitgevoerd.”

Voor diep werk is het absoluut noodzakelijk dat je je niet laat afleiden. Geen telefoon, geen mails, geen social media en geen collega’s die vragen aan je stellen. En – wanneer je thuis werkt – geen gezinsleden die een beroep op je doen. Het vraagt om discipline en doorzettingsvermogen. Het vraagt om het anders doen dan veel mensen om je heen.

Succesvol en toch ’s avonds vrij

Alleen al het lezen van het boek doet me beseffen dat ik daar vaak naar verlang: urenlang werken zonder gestoord te worden. Deels is het feit dat dit maar zelden lukt mijn eigen schuld. Ik laat me gemakkelijk afleiden. Anderzijds gebeurt er ook altijd van alles waardoor er eenvoudig de tijd niet is om urenlang aan iets te werken. Newport is het gelukt om afleidingen te elimineren en zijn diepe werk leidend te laten zijn. De rest plant hij eromheen. Hierdoor is hij in staat – zelf al werkt hij nooit na half zes ‘s middags – meerdere wetenschappelijke artikelen per jaar te schrijven naast de rest van zijn werk. En soms dus zelfs een boek.

Cal Newport zegt dat als je dagelijks 3-4 uur onafgebroken diep kunt werken (en voor de duidelijkheid: diep werken gaat dus niet over e-mails beantwoorden, presentaties in elkaar zetten of telefoontjes plegen), je aanmerkelijke prestaties kunt leveren. Hij lardeert dat met talloze verhalen van mensen die succesvol zijn en waren en ook kozen voor regelmatige blokken van urenlang werk of het zich vrijwillig afzonderen om zich echt te concentreren. Jos Burgers zegt in Een fan per dag: Succesvolle mensen geven prioriteit aan datgene wat voor hen belangrijk is, door middel van vaste werkgewoonten. Dat voorkomt uitstelgedrag, helpt bij het maken van keuzes en bevordert de creativiteit.

Kwaliteit is het uitgangspunt

De methode die Newport beschrijft is feitelijk timemanagement, maar dat is geen doel op zich. Bij Newport gaat het om tijd vrijmaken om werk van belang te doen. De kwaliteit van het werk is het uitgangspunt. Hij laat zien hoe er een tendens is naar oppervlakkig werk en dat wij mensen nu eenmaal kiezen voor gemakkelijk werk en afleiding. Hoe kun je nu toch zorgen voor aanmerkelijke resultaten zonder een workaholic te worden? Door de uren die je bezig bent zo geconcentreerd mogelijk in te vullen.

Beantwoord geen mails meer

In mijn ogen is zijn belangrijkste uitgangspunt: kies een of enkele zeer belangrijke doelen die je met je werk wilt bereiken en zet een (krappe) deadline. Ruim nu tijd in om die dingen te doen en plan de andere dingen eromheen. Dat kan zeer rigoureus (helemaal geen mail meer beantwoorden en geen afspraken maken), maar realistischer is het om hierover na te denken en er zorgvuldig mee om te gaan. Hoe vaak wil je je mail checken? Welke social media-kanalen wil je gebruiken? Wanneer wil je bereikbaar zijn? Laat anderen weten dat je geconcentreerd wilt werken en geef aan wanneer je ze niet mogen storen. 3-4 uur per dag is het maximale wat de meesten aankunnen voor diep werk. Newport raadt aan om te beginnen met eenmaal per week als je het niet gewend bent en dit langzaam op te voeren. Hij legt uit hoe we het ontwend zijn om ons te concentreren. Gelukkig is het goede nieuws dat we het kunnen leren. Maar zeker als je gewend bent aan afleiding kost dat even tijd. Eigenlijk train je twee dingen: concentratie en toewijding en daarnaast ‘het afleren van je laten afleiden’.

Het trainen van je concentratie doe je door eerst te bepalen hoeveel uren je aan diep werk kunt besteden en deadlines te maken. Vervolgens ga je in die periodes extreem intensief aan de slag. Om te zorgen voor succes geeft Newport vier tips:

  • Focus op een of enkele belangrijk doelen. Kies er niet teveel.
  • Meet je gedrag in plaats van het resultaat. Stel dat je over een half jaar een boek af wilt hebben. Je werk van elke dag is lange tijd niet zichtbaar als resultaat. Echter; je kunt wel nagaan of je iedere dag de gewenste uren werk erin stopt. Als dat niet het geval is, kun je direct ingrijpen.
  • Scorebord bijhouden ter motivatie. Het geeft een goed gevoel om dagelijks of wekelijks een kruisje te zetten voor de keren dat het gelukt is om diep te werken.
  • Zorg voor regelmatige (wekelijkse) reflectie: zit je nog op schema, lukt het je om te doen met je tijd wat je met jezelf of je collega’s had afgesproken?

Wanneer je aan de slag wilt met diep werk raad ik je aan het boek te lezen. Er staan veel interessante stukken in die je inzicht geven en je helpen keuzes te maken om hiermee aan de slag te gaan.

Lees ook:

Met fotograferen komt de rust

Waarom je eerst voor jezelf moet zorgen

Tegen de oppervlakkigheid

 

Verwondering

 

Schilderij van Heleen van Essen, 2017


Ik kan weer
geraakt worden
getroffen

Ik kan weer
ontmoeten en daarna
nogmaals

Ik kan weer
een ander voelen
in openheid

helemaal zijn
En ook even niet
maar stil naast elkaar

Gewoon liggen kan ik
zonder degene
die er is

In mij woont warmte
Mijn veilige plek gewoon hier
waar ik altijd al was


Lisette Geel,  januari 2017

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren