ICM-fotografie: een ongewone ontmoeting tussen camera en schilderkunst
Laatst had ik een cursus rond fotografie. Het ging over het samenstellen van je portfolio, zodanig dat de rode draad zichtbaar werd. Iedereen had als opdracht om 25 eigen foto’s mee te brengen. Ik maakte een keuze uit mijn abstracte ICM-werk.
De andere aanwezigen hadden fotografie allemaal als beroep. Ze wilden hun eigen stijl meer tot uiting laten komen in hun werk. Hun stijlen waren uiteraard allemaal verschillend, maar ze hadden ook iets gemeen: ze fotografeerden allemaal een onderwerp, een thema, een realistische scène. Ik was de enige die abstracte fotografie, met ICM als een van de mogelijkheden, als specialiteit had. Bovendien is het voor mij geen vak, maar meer een uiting van mezelf, een kunstvorm. Op dat moment, in die cursus, voelde ik me helemaal geen fotograaf, maar een schilder. Ik voelde me dan ook niet helemaal op de goede plek, al was het wel een leuk en interessant samenzijn. Het was alsof ik door een andere deur binnenkwam dan de rest, met mijn eigen beelden die geen verhaal vertelden in herkenbare vormen, maar juist in beweging, kleur en gevoel.
ICM: de wereld als palet
Het was een vreemde ervaring. Ik had mensen weleens verteld dat ICM, intentional camera movement, een soort schilderen met de camera was. Maar nu doorleefde ik dat ook helemaal. Er ontstond een soort verschuiving in mij: ik merkte dat ik niet naar de wereld keek als iemand die iets wil vastleggen, maar als iemand die iets wil mengen, vervagen en laten ontstaan.
Ineens zag ik hoe mijn omgeving een palet is vol met kleur. Door de camera te bewegen hussel je die kleuren door elkaar of je brengt ze naast elkaar aan, in kleurvlakken. Stel je maar eens een schilderspalet voor met verschillende kleuren verf. Vervolgens breng je die kleuren niet een voor een aan op een apart doek, maar je gaat met een kwast of spalter door de kleuren heen tot een resultaat dat je bevalt. Die kwast, dat is bij ICM je camera, en het palet is de wereld om je heen. En juist doordat alles beweegt, ontstaat er ruimte. Je hoeft niets te vangen of vast te pinnen; het mag stromen en zichzelf worden. Soms lijkt het alsof je het landschap even doorademt en het daarna in een andere vorm weer uitblaast.
In die zin voel ik ook een verwantschap met het impressionisme. Niet omdat mijn beelden lijken op schilderijen uit die tijd, maar omdat het gaat om hetzelfde verlangen: het vangen van een indruk, een stemming, een moment dat eigenlijk al voorbij is terwijl je het probeert te begrijpen. De wereld wordt niet in detail weergegeven, maar in kleur, licht en beweging. Het gaat om de beleving, om wat er in je resoneert terwijl je kijkt — en dat maakt ICM voor mij zo bijzonder.
‘What you see’ is niet ‘what you get’ bij ICM
Natuurlijk kun je ‘zomaar’ wat bewegen met je camera, en laat je alles aan het toeval over. Maar mensen die vaker met ICM bezig zijn weten ook dat je er op een of andere manier invloed op kunt hebben en dat dat het resultaat positief kan beïnvloeden. Het is weten wat je doet en vervolgens de controle loslaten. Het is een evenwicht tussen richting geven en vertrouwen hebben, tussen bewust zijn en durven verdwijnen in het moment.
Bij deze vorm van fotografie let je op andere dingen dan bij realistische fotografie. Je zoekt niet naar een interessant plaatje, maar meer naar interessante kleuren, vlakken en structuren. What you see is immers niet ‘what you get’. Soms zie je iets dat ogenschijnlijk saai is, maar dat in beweging verandert in een zachte waas van tinten die onverwacht samen vallen. En soms is het precies andersom: iets dat rijk en gelaagd lijkt, wordt in beweging vlak en vormloos. Daardoor word je steeds opnieuw uitgenodigd om met open blik te kijken, zonder te snel te oordelen.
Waar je dan op kunt letten? Op licht dat verschuift, op ritmes in een landschap, op herhaling in vormen, op lijnen die als vanzelf een richting aangeven. Op wat je voelt als je naar een plek kijkt, en hoe dat gevoel misschien wil bewegen.
Lees bijvoorbeeld eens mijn artikel over mijn eerste jaar met ICM en wat ik daarvan leerde.
