Rijk en onafhankelijk: over de tentoonstelling rond het memorieboek van Maria van Nesse (1588-1650)

Er was eens… een rijke, ongehuwde, katholieke vrouw. Ze heette Maria van Nesse en leefde van 1588 tot 1650 in Alkmaar. Dat we weten van haar bestaan komt doordat ze een memorieboek heeft nagelaten: gedurende 23 jaar noteerde ze nauwgezet waar ze haar geld aan uitgaf. Maar ook beschreef ze in haar aantekeningen bijvoorbeeld huishoudelijke tips en recepten voor medicijnen.

Het leven van Maria

Onlangs is er een toegankelijk en interessant boek uitgebracht waarin met behulp van het memorieboek en andere bronnen (zoals de aantekeningen van haar vader, zus en nichtje) het leven van Maria wordt opgetekend. Dit memorieboek is heel bijzonder, want er zijn nauwelijks andere bronnen bekend waarin we pennenvruchten meekrijgen van vrouwen uit die periode en zeker niet van ongehuwde.

Maria had een unieke positie; haar ongebondenheid zorgde ervoor dat ze zelfstandig over haar geld kon beschikken. Uit haar consistent bijgehouden notities leren we over haar leven en opvattingen en komen we meer te weten over gewoonten en gebruiken uit die tijd. Bijvoorbeeld rond sinterklaascadeautjes kopen, kleding laten maken, kunst kopen en afspraken die ze maakte met leveranciers en dienstmeisjes.

Tentoonstelling Stedelijk Museum Alkmaar

Naast dit boek is er een tentoonstelling opgezet rond haar leven in het Stedelijk Museum in Alkmaar. Wat me daar zo in aanspreekt, is dat zo mooi en zorgvuldig in beeld is gebracht wat geschreven bronnen ons kunnen vertellen. Door het bijeenbrengen van voorwerpen die zij beschrijft in haar aantekeningen (of die erop lijken) krijgen we een indruk van hoe haar leven geweest moet zijn. Denk aan kunstwerken, kleding, schoenen en liturgische voorwerpen van de kerk waaraan ze verbonden was. Ook een driedimensionaal beeld van haar huis aan de Langestraat brengt haar verhaal in beeld.

Feiten vertalen in verhalen

Het is een mooi voorbeeld van hoe we de feiten die we ontdekken op jacht naar onze familiegeschiedenis kunnen vertalen in een echt en levendig verhaal. Al zullen we het vermoedelijk met veel minder gegevens moeten doen dan de onderzoekers van het memorieboek. Nee, ik zal nooit weten hoe de exacte huizen van mijn voorouders eruit zagen. Maar door boeken over de armste mensen in Utrecht heb ik wel een idee.

Nee, ik weet niet wat mijn voorouders die hoveniers waren precies deden, maar de notariële akten over het kopen van grond geven me wel een idee… En bij al die ideeën kunnen we op zoek naar voorwerpen en kunstwerken uit de betreffende perioden die ons helpen een beeld te vormen. En beeld dat veel levendiger is dan de jaartallen die we vinden en de aantallen kinderen die ter wereld kwamen.

Verleden tastbaar maken

Precies dat is wat de tentoonstelling over Maria van Nesse me mee heeft gegeven. Naast het feit dat het op zichzelf een bescheiden, maar mooi en kleurrijk uitgevoerde tentoonstelling is. Alle details die we te zien krijgen brengen een vrouw die ruim vierhonderd jaar geleden leefde veel dichterbij.  

Boek

Interesse in het boek? Je kunt het hier bestellen.

Tentoonstelling

De tentoonstelling “Rijk & onafhankelijk – Maria van Nesse (1588-1650)”, duurde van 26 november 2022 t/m 19 maart 2023.